Dù lập kỷ lục 1,2 triệu đồng mỗi kg, cà phê Việt Nam vẫn ở khoảng cách rất xa so với mức 30.000 USD của thế giới, do khác biệt về giống, độ cao vùng trồng và định kiến thị trường.
Hồi tháng 10, một quán cà phê ở Dubai đã trả 600.000 USD cho 20 kg hạt cà phê Nido 7 Geisha (khoảng 30.000 USD mỗi kg) tại một phiên đấu giá ở Panama.
Tại Việt Nam, phiên đấu giá tháng 8/2024 ghi nhận mức kỷ lục 1,2 triệu đồng mỗi kg (khoảng 45 USD) cho lô Arabica từ Hướng Hóa, Quảng Trị. Cùng phiên, lô Fine Robusta (Robusta chất lượng cao) đạt giá 720.000 đồng mỗi kg (27 USD).
Mức chênh lệch hàng nghìn lần này, theo các chuyên gia, đến từ hai nhóm yếu tố: nội tại (hương vị hiếm hay phổ biến) và bên ngoài (nhận thức thị trường).
Anh Tú Vũ, một Q Grader (chuyên gia đánh giá cà phê) được Viện chất lượng cà phê (CQI) công nhận, cho biết hương vị Arabica của Việt Nam phần lớn ở mức “vừa phải”. Theo thang điểm của CQI, các hạt tốt nhất cũng chỉ đạt 85-86 điểm, trong khi cà phê trên thế giới có thể vượt mốc 90 điểm.
“Vùng trồng là yếu tố quyết định lớn”, anh Tú nói. Ở Việt Nam, khu vực trồng cà phê cao nhất khoảng 1.400 – 1.500 m. Trong khi đó, tại các quốc gia nổi tiếng như Ethiopia, độ cao trên 2.000 m giúp cây tích lũy dưỡng chất, tạo ra hương vị phức tạp hơn.
Bên trong xưởng rang cà phê đặc sản ở Hà Nội. Ảnh: Hoàng Giang
Việt Nam đang là quốc gia xuất khẩu robusta lớn nhất thế giới nhưng loại hạt làm nên tên tuổi này lại đang chịu “định kiến” của thị trường về chất lượng.
“Robusta vài năm gần đây mới được chú trọng, chứ trước kia bị coi là loại rẻ tiền, nhập chỉ để lấy caffeine phục vụ sản xuất thuốc hay nước tăng lực”, anh Tú nói.
Hiện nay, các nhà cung cấp đang nỗ lực giới thiệu Fine Robusta, loại hạt được tuyển chọn khắt khe, đạt từ 80/100 điểm CQI trở lên. Nhờ thay đổi phương pháp trồng và sơ chế, một số loại Robusta đặc biệt của Việt Nam đã mang hương hoa, thảo mộc hay gia vị, thay vì chỉ có vị đắng, chát truyền thống.
Thang điểm CQI cho Robusta, tên chính thức là Fine Robusta Standards and Protocols, được CQI công bố lần đầu vào năm 2010, sau nhiều năm nghiên cứu và thử nghiệm với sự hợp tác của các chuyên gia quốc tế và nhà sản xuất ở châu Phi, châu Á và Mỹ Latin. Hệ thống chấm áp dụng thang điểm 100 tương tự Arabica nhưng điều chỉnh tiêu chí cảm quan cho phù hợp với đặc tính Robusta, ví dụ chú trọng độ sạch, body, hậu vị, thay vì acid.
Tuy nhiên, ngay cả khi đã có hệ thống chấm điểm riêng, Fine Robusta vẫn chưa có vị thế cao trong mắt giới cà phê. Anh Tú nói lý do đơn giản là hệ thống chấm điểm vốn được tạo nên từ những người phương Tây. Vì vậy, khẩu vị của họ quyết định điểm cao hay thấp, dẫn tới định giá cao khi bán.
“Kể cả Fine Robusta của mình ngon, họ vẫn có những định kiến về hương vị. Cuộc chơi cà phê này vận hành như vậy”, anh chia sẻ.
Trả lời