Hệ sinh thái 'có một không hai' tại Cần Giờ

Khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ hình thành từ sông ngòi, phù sa và rừng ngập mặn, tạo nên hệ sinh thái đa dạng và không gian thiên nhiên đặc trưng của vùng ven biển Nam Bộ.

Khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ trải rộng trên diện tích khoảng 75.740 ha, trong đó vùng lõi rộng 4.721 ha, vùng đệm 41.139 ha và vùng chuyển tiếp 29.880 ha. Khu vực này là nơi sinh sống của một quần thể gồm các loài động, thực vật rừng trên cạn và thuỷ sinh.

Ngày 21/1/2000, UNESCO công nhận Cần Giờ là khu dự trữ sinh quyển thế giới đầu tiên của Việt Nam. Danh hiệu này ghi nhận giá trị đa dạng sinh học của hệ sinh thái rừng ngập mặn cũng như vai trò của khu vực trong cấu trúc sinh thái vùng ven biển.

Hệ sinh thái có một không hai tại Cần Giờ

Đường Rừng Sác tại Cần Giờ. Ảnh: Thanh Tùng

Hệ thống sông ngòi dày đặc

Một trong những yếu tố quan trọng nhất tạo nên thiên nhiên Cần Giờ là hệ thống sông ngòi. Mạng lưới sông rạch tại Cần Giờ khá dày đặc. Các con sông lớn như Soài Rạp, Lòng Tàu, Đồng Tranh và Thị Vải đóng vai trò là trục chính, từ đó tỏa ra nhiều nhánh rạch nhỏ.

Các con sông mang theo lượng lớn phù sa, cát và chất dinh dưỡng. Khi dòng chảy chậm lại ở khu vực cửa sông, vật chất lắng đọng dần và hình thành các bãi bồi ven biển. Quá trình này diễn ra liên tục trong nhiều năm, từng bước mở rộng diện tích đất ngập nước. Phù sa không chỉ tạo ra đất mà còn cung cấp nguồn dinh dưỡng cho hệ sinh thái rừng ngập mặn.

Hệ thống sông bao quanh khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ. Ảnh: Thanh Tùng

Bên cạnh dòng chảy của sông, thủy triều cũng là yếu tố quan trọng. Cần Giờ chịu ảnh hưởng trực tiếp của thủy triều biển Đông, với chu kỳ lên xuống hai lần mỗi ngày. Khi nước triều dâng, nước mặn và nước lợ theo các con sông và kênh rạch lan sâu vào đất liền. Khi triều rút, nước mang theo chất dinh dưỡng và các sinh vật nhỏ quay trở lại biển.

Sự luân chuyển này tạo nên môi trường đặc trưng của vùng nước lợ, nơi cả nước ngọt và nước mặn cùng tồn tại. Đây là điều kiện phù hợp để hình thành hệ sinh thái rừng ngập mặn.

Trên nền đất ngập nước được bồi tụ, các loài thực vật ngập mặn dần phát triển. Các loài cây phổ biến tại đây gồm đước, mắm, bần, vẹt và cóc, trong đó cây đước chiếm tỷ lệ lớn. Hệ rễ chống của cây đước mọc tỏa rộng trên nền bùn, giúp cây đứng vững đồng thời giữ lại phù sa. Theo thời gian, lớp rễ này tạo nền đất ổn định, góp phần mở rộng diện tích rừng.

Khi thảm thực vật phát triển, hệ sinh thái dần trở nên đa dạng hơn. Rừng ngập mặn tạo môi trường sống cho nhiều loài sinh vật khác nhau, từ các loài thủy sinh đến chim, thú và bò sát.

Theo ghi nhận của Ban quản lý rừng phòng hộ Cần Giờ, hệ sinh thái rừng ngập mặn là nơi sinh trưởng của 318 loài thực vật, 35 loài thú, 164 loài chim, 36 loài bò sát, 36 loài lưỡng cư, 282 loài cá, 223 loài động vật không xương…