Từ các câu chuyện kể và thực tế quan sát, Scott Campel – cây bút du lịch của tờ CN Traveller – nhận ra phố đường tàu Hà Nội tồn tại nghịch lý càng cấm, càng hút khách.
11h39, tiếng còi tàu xé toạc không gian tĩnh lặng của trưa hè Hà Nội khiến hàng trăm du khách tại khúc cua Phùng Hưng nín thở ép mình vào tường. Chỉ trong tích tắc, những chiếc ghế nhựa thấp, ly cà phê dở dang được chủ quán dọn dẹp với tốc độ thành thục đáng kinh ngạc.
Scott Campbell, cây bút du lịch của tờ CN Traveller, miêu tả khoảnh khắc đoàn tàu lướt qua mặt như một trò “ảo thuật nguy hiểm nhất” mà thủ đô Việt Nam trình diễn. Cảm giác luồng gió mạnh thốc vào mặt, mùi dầu máy và tiếng rầm rập của sắt thép ở cự ly chưa đầy một mét tạo nên một sự hỗn loạn có tổ chức đầy mê hoặc.
Tàu qua phố Phùng Hưng. Ảnh: Scott Campbell
Nhiều năm qua, đoạn đường sắt chạy qua khu phố cổ Hà Nội đã trở thành điểm đến “nhất định phải ghé” (must-go) của du khách quốc tế, bất chấp các biển báo cấm và rào chắn của lực lượng chức năng. Đoạn nổi tiếng nhất chạy qua khu phố cổ Phùng Hưng và Trần Phú, trong khi đoạn còn lại nằm xa hơn về phía nam, gần đường Lê Duẩn.
Frazer, nhà sáng tạo nội dung người Mỹ đến Việt Nam năm 2023, thừa nhận rằng chính sự tồn tại “không nên có” của con phố này lại là thỏi nam châm thu hút sự tò mò. Trong danh sách những trải nghiệm tại Việt Nam, từ miền Tây sông nước đến cao nguyên đá Hà Giang, việc uống cà phê sát đường ray tàu hỏa tại Hà Nội luôn nằm ở vị trí ưu tiên của cô.
“Nó dường như là thứ không được phép ở bất cứ đâu khác. Đó chính là điều khiến con phố hấp dẫn – nó hỗn loạn, nhưng là hỗn loạn có tổ chức”, cô nói.
Frazer đã dành 6 tuần du lịch dọc chiều dài Việt Nam từ đồng bằng sông Cửu Long đến những đỉnh núi đá vôi của Hà Giang, kết thúc ở Hà Nội. Phố đường tàu dẫn đầu danh sách mong muốn của Frazer khi tới Hà Nội nhưng khi đến nơi vào tháng 9/2023, hàng quán bị đóng cửa sau một đợt giải tỏa của lực lượng chức năng. Frazer tìm hiểu và được biết một sự cố đã xảy ra ở đoạn đường tàu này do có khách đã đứng quá gần.
Du khách Mỹ đến đoạn đường tàu Lê Duẩn – nơi các đoàn tàu vẫn băng qua con hẻm cũ kỹ. Ở đây, cô được người bán hàng hướng dẫn vị trí đứng. Theo Frazer, con phố này nhẹ nhàng, mang chất địa phương hơn, cảm giác như “được nhìn phiên bản gốc trước khi nó trở nên nổi tiếng”.
Trong vài phút, không khí yên bình bỗng thay đổi. Bà chủ quán ra lệnh xoay bàn để mép tránh va vào đoàn tàu. Bà làm thành thục như một nhà quản lý. Đoàn tàu lao qua, chỉ cách đầu gối cô và những vị khách khoảng 1 m.
“Tốc độ không nhanh lắm nhưng khi nó đến gần, cảm tưởng như trong cơn bão vậy. Tôi thực sự phấn khích. Nó nguy hiểm nhưng được kiểm soát”, cô nói.
Giống như nhiều du khách, Frazer đã biết nơi này trên mạng từ rất lâu trước khi đến. Theo dữ liệu của Google, sự quan tâm bùng nổ từ năm 2022 trở đi khi các clip về phố đường tàu lan truyền trên TikTok và Instagram. Con phố từng chỉ có dân du lịch balo biết bỗng thành điểm dừng chân trong các tour Hà Nội.
Đối với khách du lịch một mình như Rezk, sức hấp dẫn nằm ở sự tương phản giữa hai khu vực – một nơi đông đúc, được kiểm soát chặt chẽ, nơi kia yên tĩnh hơn nhiều. Cô đã tới cả hai con phố đường tàu, cho biết đoạn Lê Duẩn mang đến cảm giác thoải mái hơn. Không gian ở đoạn Lê Duẩn cũng trông cũ hơn, đem đến cảm giác cổ điển và phong cách.
Những đường ray của cả hai phố thuộc mạng lưới đường sắt có từ hơn một thế kỷ. Đường sắt đầu tiên của Việt Nam mở cửa năm 1885 giữa Sài Gòn và Mỹ Tho. Đến những năm 1930, mạng lưới Đông Dương kéo dài hàng nghìn km, bao gồm một tuyến ngắn ở Lào và một tuyến nối với Trung Quốc. Đoạn đường sẽ trở thành “phố đường tàu” sau này, cắt ngang rìa Hà Nội thời thuộc địa.
Sau hàng thập kỷ chiến tranh và chia cắt năm 1954, Hà Nội vật lộn với tình trạng thiếu nhà ở. Công nhân đường sắt và các gia đình thu nhập thấp chen chúc vào bất cứ không gian nào còn lại bên đường ray.
Trả lời